તા. 26/09/2026 નાં રોજ “From Curiosity to Contribution: Understanding the Journey of Research and Dissertation” વિષય પર એક દિવસીય સેમિનારનું આયોજન સમાજશાસ્ત્ર વિભાગ, ધર્મેન્દ્રસિંહજી વિનિયન કૉલેજ, રાજકોટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ સેમિનારનો મુખ્ય હેતુ વિદ્યાર્થીઓમાં સંશોધન પ્રત્યે જાગૃતિ કેળવવાનો તેમજ સંશોધન કાર્ય અને નિબંધ તૈયાર કરવાની સમગ્ર પ્રક્રિયાથી તેમને પરિચિત કરવાનો હતો. કાર્યક્રમની શરૂઆત પ્રાર્થના દ્વારા કરવામાં આવી. વક્તાશ્રી ડૉ. હેમીક્ષા રાવ મેડમનો પરિચય ડૉ. નીરવ ઠાકરે આપ્યો. સેમિનારની શરૂઆત સંશોધનના મહત્વ અને શૈક્ષણિક તથા વ્યવસાયિક વિકાસમાં તેની ભૂમિકા અંગેની ચર્ચાથી થઈ. વક્તા ડૉ. હેમીક્ષા રાવે સમજાવ્યું કે કોઈપણ સામાન્ય અવલોકન, પ્રશ્ન અથવા જિજ્ઞાસા સંશોધન માટેના મહત્વપૂર્ણ વિષયનું સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે. સંશોધન માટે યોગ્ય અને વ્યવહારુ વિષયની પસંદગી, સંશોધન સમસ્યાની ઓળખ તથા સ્પષ્ટ સંશોધન હેતુઓ અને પ્રશ્નોની રચના અંગે માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું. સેમિનારમાં સંશોધન પ્રક્રિયા અને સંશોધન પદ્ધતિ અંગે વિશેષ ચર્ચા કરવામાં આવી. સંશોધનના વિવિધ અભિગમો તથા અભ્યાસના હેતુ અનુસાર યોગ્ય સંશોધન પદ્ધતિ કેવી રીતે પસંદ કરવી તે સમજાવવામાં આવ્યું. ઉપરાંત, અગાઉ થયેલા સંશોધનોના અભ્યાસ એટલે કે સાહિત્ય સમીક્ષા (Literature Review)નું મહત્વ સમજાવવામાં આવ્યું. સાહિત્ય સમીક્ષા દ્વારા અગાઉના સંશોધનને સમજવા, સંશોધન ક્ષેત્રમાં રહેલી ખામીઓ અથવા Research Gap ઓળખવા અને નવા સંશોધન માટે યોગ્ય આધાર તૈયાર કરવા અંગે માહિતી આપવામાં આવી. ડિસર્ટેશન/સંશોધન નિબંધ તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા અંગે પણ વિસ્તૃત માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું. ડિસર્ટેશનના વિવિધ ભાગો જેમ કે પરિચય, સાહિત્ય સમીક્ષા, સંશોધન પદ્ધતિ, માહિતીનું વિશ્લેષણ, પરિણામો અને ચર્ચા, નિષ્કર્ષ તથા સંદર્ભસૂચિ વગેરે અંગે સમજ આપવામાં આવી. સંશોધન દરમિયાન સ્પષ્ટતા, સાતત્ય, શૈક્ષણિક પ્રામાણિકતા અને યોગ્ય સંદર્ભ આપવાના મહત્વ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો. સેમિનારમાં વિવેચનાત્મક વિચારશક્તિ, મૌલિકતા અને સંશોધન નૈતિકતાને પણ મહત્વ આપવામાં આવ્યું. વિદ્યાર્થીઓને માત્ર માહિતી એકત્રિત કરવાને બદલે તેનું વિશ્લેષણ, અર્થઘટન અને સંશોધન દ્વારા નવા તથા ઉપયોગી જ્ઞાનમાં યોગદાન આપવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા. પ્લેજિયરિઝમ (સાહિત્યચોરી) ટાળવા અને અન્ય સંશોધકોના કાર્યને યોગ્ય શ્રેય આપવા અંગે પણ માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું. સેમિનાર દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓને પોતાના પ્રશ્નો રજૂ કરવાની અને ચર્ચામાં ભાગ લેવાની તક મળી. આથી તેમને સંશોધન કાર્ય અને ડિસર્ટેશન તૈયાર કરતી વખતે આવતી વિવિધ મુશ્કેલીઓ તથા તેના ઉકેલો અંગે વ્યવહારુ સમજ પ્રાપ્ત થઈ. સમગ્ર સત્ર દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓને સંશોધન પ્રત્યે જિજ્ઞાસા, ધીરજ, શિસ્ત અને શીખવાની ભાવના વિકસાવવા માટે પ્રેરિત કરવામાં આવ્યા. સેમિનારના અંતે એ સંદેશ આપવામાં આવ્યો કે સંશોધન માત્ર શૈક્ષણિક આવશ્યકતા નથી, પરંતુ મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો પૂછવાથી શરૂ થઈને નવા જ્ઞાનનું સર્જન અને સમાજમાં અર્થપૂર્ણ યોગદાન આપવા સુધીની એક પ્રક્રિયા છે. આ એક દિવસીય સેમિનાર વિદ્યાર્થીઓ માટે ખૂબ જ માહિતીપ્રદ, ઉપયોગી અને પ્રેરણાદાયી રહ્યો. કાર્યક્રમના અંતે આભારવિધિ શ્રી રાહુલ સાકરીયા દ્વારા કરવામાં આવી. કાર્યક્રમનું સંચાલન ડૉ. મહેશ્વરી દ્વારા થયું. એકંદરે, સેમિનાર દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને સંશોધનની શરૂઆતથી લઈને ડિસર્ટેશન પૂર્ણ કરવા સુધીની સમગ્ર પ્રક્રિયાની સમજ પ્રાપ્ત થઈ. આ કાર્યક્રમથી વિદ્યાર્થીઓમાં સંશોધન પ્રત્યે રસ અને આત્મવિશ્વાસ વધ્યો તથા ભવિષ્યમાં ગુણવત્તાસભર સંશોધન કાર્ય કરવા માટે તેમને પ્રેરણા મળી. સેમિનારનું સમગ્ર આયોજન સમાજશાસ્ત્ર વિભાગ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. ડૉ. નીરવ ઠાકરે સેમિનાર સયોજક અને ડૉ. મહેશ્વરી એ સહ સંયોજક તરીકેની કામગીરી બજાવી હતી. શ્રી રાહુલ સાકરીયા તથા ડૉ. ગીતા વોરા તથા તમામ વિદ્યાર્થીઓને કાર્યક્રમને સફળ બનાવવા મહત્વની ભૂમિકા ભજવી.